ورزش علاوه بر اينکه ابزار ارزشمندي براي سلامت جسماني است رابطه نزديکي با سلامتي روان و به ويژه پيشگيري از بروز ناهنجاريهاي رواني دارد. ورزش از اضطراب مي‌کاهد، اعتماد به نفس را افزايش مي‌دهد و خود پنداري مثبت را تقويت مي‌کند. در کودکي و نوجواني يکي از فعاليت‌هاي اساسي زندگي به شمار مي‌رود. ورزش به ويژه در سنين کودکي و نوجواني، مفر سالمي ‌براي آزاد کردن انرژي انبار شده آنها است و اين خود بسيار لذت بخش و آرامش دهنده است. ورزش سبب اجتماعي شدن، ايجاد کفايت و مهارت، و استحکام روابط خانوادگي و سهولت دوست يابي و ارتباط سالم با همسالان مي‌باشد. در پژوهشي که انجام شد 65 در صد از جوانان ابراز کردند که ورزش آنها را از استفاده مواد مخدر بازداشته است. شرکت در فعاليت‌هاي ورزشي اغلب تأثير درماني بر کودکان و نوجوانان که دچار اختلال عاطفي ويا معلوليت رشدي هستند دارد. ورزش باعث ارضاي بعضي نيازهاي اجتماعي نظير پذيرش پيوند جوئي و مشارکت در فرد مي‌شود. فرد ميل دارد همواره بويژه د رمراحل طفوليت، مورد پذيرش ديگران واقع شود. بنابراين وضع گروه نسبت به فرد و ارتباط آن با او گواه اين موضوع و ارتباط جنبه پذيرش داشته باشد، يا جنبه طرد و نفي به مثابه نيروهاي سازمان دهنده شخصيت فرد هستند .

 مراحل رشد و ارتباط آن با ورزش

 قبل از سن 10 سالگي کودکان تا حد زيادي به بزرگتر‌ها متکي هستند. ولي با افزايش سن استقلال در پيروي کردن از قواعد ورزشي و اتکا به خود افزايش مي‌يابد. در نوجوانان به واسطه ويژگي‌هايي از قبيل رشد تفکر انتزاعي، ازدياد ميل به استقلال، تعارض بين احساس و اتکا به خود و ديگران، تلاش براي يافتن پايگاه اجتماعي و احساس هويت، و بالاخره سعي در بر آورده کردن نيازها و مسئوليت‌هاي جديد، اين توقعات استرس‌زاست و نوجوانان طبعاً ميل به استقرار بيشتر و خود مختاري و اعتماد به نفس دارند و اين امر غالباً با قوانين ساخته و پرداخته شد. ورزش‌هاي رسمي و انتظارات مربيان آنها توافق ندارد. مربيان ورزشي مانند معلمان بعد از اوليا نقش مهمي در تأمين بهداشت رواني کودکان و نوجوانان دارند و بر اعتماد به نفس و خود پنداري و چگونگي رفتار آنها با ديگران تأثير بسيار دارند. تجربه‌هاي اوليه دوران کودکي و نوجواني اگر مطلوب نباشد به نوعي تنبلي و بي‌تفاوتي و گوشه‌گيري جسمي و رواني منجر مي‌شود، که عواقب بهداشتي ناسالم فردي و اجتماعي به همراه دارد تحقيقات درباره گريز کودکان و نوجوانان از ورزش نشان مي‌دهد که معمولاً تجربه‌هاي نامطلوب ورزشي چنين وضعي را ايجاد مي‌کند؛ تجربه‌هايي از قبيل شرکت ندادن آنها در ورزش تأکيد بر رقابت و موفقيت، فشار زياد، بي حوصله شدن، دوست نداشتن مربي، لذّت نبردن و تنبيه شدن به علت شکست. البته اين واقعيت وجود دارد که هر چه نوجوان بزرگتر مي‌شود به دلايل علائق، سرگرمي‌ها، گرفتاري‌هاي آموزشي و روابط اجتماعي گسترده فاصله او از ورزش را زياد مي‌کند.

همه ما کمابيش مي‌دانيم که فعاليت ورزشي دائم، تناسب فيزيکي بدن را بهبود مي‌بخشد و عوارض ناشي از بيماري‌هاي قلب و عروق، چاقي و فشار خون را به تأخير انداخته يا از بروز آن جلوگيري مي‌کند. همچنين ورزش و بازي نقش مهمي‌ در تکوين شخصيت کودکان داشته و براي رشد و نمو طبيعي کودکان لازم و ضروري است.

همچنين شرکت در ورزش‌هاي فردي و گروهي در دوران بلوغ بر تندرستي جسمي‌ و رواني و حل مشکلات رفتاري فرد از قبيل گوشه‌گيري– کم‌رويي، انزوا و پرخاشگري تأثير بسزايي دارد، به همين دليل والدين و مربيان بايد سعي کنند تا ورزش را به شکل متعادل در برنامه زندگي کودکان جاي دهند.

چرا که ورزش، از مهم‌ترين عناصر بهداشت جسمي‌ و رواني است و چنانچه مرتب انجام شود، علاوه بر در برداشتن لذت جسماني، اعتماد به نفس فرد را نيز تقويت مي‌کند و سبب افزايش فعاليت‌هاي اجتماعي و در نتيجه تداوم سلامت جسمي‌ رواني و نشاط و تحرک مداوم در زندگي فرد مي‌شود.

نتايج جديدترين تحقيقات بين‌المللي نيز حاکي از آن است که ورزش و فعاليت بدني به عنوان راهکار اصلي پيشگيري از بسياري از بيماري‌ها و عامل ايجاد سلامت عمومي‌ و کاهش سطح ناتواني است تا جايي که بسياري از بيماري‌ها مانند ديابت، بيماري‌هاي قلب و عروق و پرفشاري خون به وسيله ورزش قابل پيشگيري هستند.

ديابت و ورزش

ديابت يا مرض قند، متداولترين بيماري غدد است و فراواني آن تقريباً در ايران 4درصد و در دنيا يك تا 2درصد مي‌باشد. بيماري ديابت بر دو نوع يک و دو است:

 ديابت نوع اول: اين نوع ديابت وابسته است به ترشح انسولين در بدن يعني به علت کمبود ترشح اين هورمون پديد مي‌آيد و معمولاً قبل از 40سالگي حادث مي‌شود، اين افراد معمولاً چاق هستند.

ديابت نوع دوم: اين ديابت، غيروابسته به «انسولين» است. علت آن ترشح غير طبيعي انسولين و مقاومت بافت‌هاي بدن نسبت به عمل انسولين است. بيماراني که به اين نوع ديابت دچار مي‌شوند، اغلب چاق و سنگين وزن هستند. ورزش همچون تغذيه در کنترل ديابت مهم و تأثير مثبت آن در کنترل قند خون از ديرباز شناخته شده است. ورزش در کنترل هر دو نوع ديابت يك و 2 موثر است.

ديابتي‌ها بايد ورزش روزانه را بطور منظم در ساعت معين و ترجيحاً زماني از روز که سطح خون به ميزان حداکثر خود مي‌باشد، انجام دهند. در افراد ديابتي برنامه‌ريزي و ورزش مي‌تواند خطر کاهش قند خون را ايجاد کند، اين عارضه در طول ورزش زياد در مدت يک يا چند ساعت پس از ورزش به وجود مي‌آيد و عامل آن افزايش ميزان جذب انسولين و مصرف قند خون در سلامت عضلات مي‌باشد. بنابراين علاوه بر داشتن يک برنامه متناسب و منظم روزانه بايد هنگام ورزش مواد قندي به شکل آب پرتغال، نوشيدني‌هاي شيرين يا چند حبه قند در دسترس باشد.

چاقي

بهترين راه کنترل چاقي عبارت است از «تلفيق متناسب يک برنامه ورزشي با يک رژيم غذايي کاهنده وزن» پيشگيري و يا درمان چاقي اساساً بر اين است که درصد انباشت چربي بدن کاهش يابد، رژيم غذايي به تنهايي هم چربي و هم عضله را کاهش مي‌دهد اما تمرينات ورزشي چربي را کاهش و به توده عضلاني مي‌افزايد.

رژيم‌هاي غذايي کوتاه‌مدت که به طور معمول براي کنترل وزن بدن استفاده مي‌شوند عموماً براي دستيابي به يک نتيجه دراز مدت از حيث کاهش وزن ناکافي بوده و احساس خستگي در فرد ايجاد کرده و بدن فرد تمايل بيشتر به چاق‌شدن پيدا خواهد کرد.

 غالباً ديده مي‌شود که در پي قطع رژيم غذايي، مجدداً چاقي عود مي‌کند و سپس مي‌تواند اثرات رژيم غذايي بعدي را با مشکل روبه‌رو سازد. ترکيب تمرينات ورزشي و رژيم غذايي صحيح در حفظ کنترل وزن بدن موثر است.

 در اين روش بدن از آمادگي برخوردار مي‌شود و احساس شادابي به فرد دست مي‌دهد. اين نکته حائز اهميت است که برنامه‌هاي ورزشي بايد يک سير تدريجي پيش‌رونده از نظر شدت و مدت تمرينات بدني را طي کند.

افراد چاق نيز خود به چنين برنامه‌هايي بيشتر راغب هستند و از آن بيشتر استقبال مي‌کنند، زيرا به جاي فعاليت بسيار شديد فيزيکي بر پايه طولاني بودن زمان فعاليت استوار هستند. هدف اوليه برنامه ورزشي فرد چاق بايستي اين باشد که «عادت به نرمش و تمرينات بدني» در وي ايجاد شود، آنگاه مي‌توان ميزان فعاليت بدني را به تدريج به حدي رساند که انتظار مي‌رود بر اثر افزايش کالري مصرفي، او را به سمت کاهش وزن سوق دهد.

تمريناتي که از حيث «وزن کم‌کردن» فشار کمتري وارد مي‌آورند يا هيچ فشار ندارند، به ويژه در آغاز برنامه ورزشي توصيه مي‌شوند. پياده‌روي، شنا، دوچرخه‌سواري در جاده و پله‌نوردي جنبه‌هاي عالي حرکات ورزشي براي اغلب بيماران چاق را تشکيل مي‌دهند.

براي بهره‌مندشدن از موهبت سلامتي، لذت بردن و مقاوم بودن در مقابل امراض، فعاليت‌هاي ورزشي بايد به مدت 30 دقيقه هر روز بخشي از زندگي شغلي و اجتماعي ما را تشکيل دهد. 30 دقيقه فعاليت ورزشي متوسط نه تنها به سلامتي فرد کمک مي‌کند، بلکه وي را در فعاليت‌هاي روزانه پوياتر نگه‌مي‌دارد.